Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Kuzey Amerika’dan gelen katılımcılar
Dünya siyasetinin ağırlık merkezi değişirken İstanbul, yeni küresel düzen tartışmasının buluşma noktalarından biri oldu. Washington’dan Pekin’e, Moskova’dan Tahran’a, Berlin’den Kahire’ye, Yeni Delhi’den Roma’ya uzanan geniş bir coğrafyadan önde gelen diplomatlar, akademisyenler, güvenlik uzmanları ve eski askerler East-West Forum’da bir araya geldi. 30 ülkeden katılımcıların toplandığı forumun ana mesajı netti: Batı merkezli tek kutuplu düzen çözülüyor, çok kutupluluk ise artık geri döndürülemez bir gerçekliğe dönüşüyor. 26 Eylül’de Akatlar Kültür Merkezi’nde Harici Medya ev sahiplinde Berlin merkezli European Transcontinental Initiative (ETI) ile birlikte düzenlenen East-West Forum, farklı kıtalardan ve farklı siyasi geleneklerden önde gelen isimleri İstanbul’da aynı masada buluşturdu. Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Kuzey Amerika’dan gelen katılımcılar, küresel güç dağılımındaki tarihsel kırılmayı, savaşın değişen karakterini ve yeni güvenlik mimarisini iki gün boyunca tartıştı.
30 ülkeden uzmanların katıldığı forumda öne çıkan değerlendirme, dünyanın Soğuk Savaş sonrasında kurulan Batı merkezli düzenden hızla uzaklaştığı ve yeni güç merkezlerinin artık küresel sistemin kalıcı unsurlarına dönüştüğü yönündeydi. Katılımcılar, vekâlet savaşlarının büyük güçler arasındaki doğrudan çatışma eşiğini düşürdüğüne, nükleer tırmanma riskinin yeniden küresel siyasetin merkezine yerleştiğine ve yapay zekâ destekli harp teknolojilerinin savaşın sınırlarını belirsizleştirdiğine dikkat çekti.
East-West Forum böylece yalnızca mevcut krizlerin tartışıldığı bir konferans değil, değişen dünya düzeninin hangi ilkeler ve güç dengeleri üzerinde şekilleneceğine ilişkin farklı merkezlerin doğrudan söz aldığı yeni bir uluslararası platform iddiasıyla sahneye çıktı.
Konferansın açılışını yapan Harici Medya Genel Yayın Yönetmeni Tunç Akkoç, forumun birbirinden farklı siyasi ve entelektüel gelenekleri kalıcı bir diyalog zemini üzerinde buluşturmayı hedeflediğini söyledi. Akkoç, “Bugün hep birlikte yeni bir başlangıç yapıyoruz. Farklı bakış açılarına sahip insanların buluşup konuşabileceği bir zemin kuruyoruz. Bu ilk buluşmanın her yıl daha da güçlenen bir geleneğe dönüşmesini umuyoruz” dedi.
Guérot: Kıtadaki kriz güçten değil, kabullenilemeyen zaaftan kaynaklanıyor
Açış konuşmasını kurucuları arasında yer aldığı European Transcontinental Initiative (ETI) adına yapan Prof. Dr. Ulrike Guérot, dünyanın üçüncü bir dünya savaşının eşiğinde durduğu bir dönemde küresel eleştirel topluluğun sesini yükseltmesi gerektiğini vurguladı.
Immanuel Kant’ın “Ebedi Barış” tezine ve 1789 İnsan Hakları Bildirisi ile Birleşmiş Milletler Şartı’nda güvenceye alınan “bütün insanların özgür ve eşit doğduğu” ilkesine atıf yapan Guérot, 21. yüzyılda eksik olan unsurun kaynak ya da enerji değil; diplomasi, bilgelik, siyasi irade ve sevgi olduğunu söyledi.
Jacques Delors, François Mitterrand ve Helmut Kohl dönemindeki sosyal ve barışçıl Avrupa ideallerinin bugün tahrif edildiğini söyleyen Guérot, Avrupa’nın Rusya ile savaş istemeyen ve Amerikan jeostratejik çıkarlarına kurban edilmeye karşı çıkan sessiz çoğunluğunun sesi olduğunu dile getirdi.
Almanya vatandaşı olan Guérot, Kuzey Akım boru hatlarına yönelik saldırıyı hatırlatarak, kritik altyapısı eski müttefiki tarafından tahrip edilen ve hükümeti buna sessiz kalan Alman kamuoyunun derin rahatsızlık duyduğunu söyledi.
Guérot, Fransız şair Raymond Queneau’ya atıfla Avrupa’nın içine düştüğü nihilizmi özetledi:
“Avrupa tehlikelidir; ancak gücünden ötürü değil, bir türlü kabullenemediği zaafından ötürü tehlikelidir. Kendi siyasi başarısızlığı ve suçluluğuyla yüzleşmemek adına savaşı tırmandırmayı tercih ediyor. Avrupa Transkontinental Girişimi olarak iki temel şiarımız var: Avrupa Birliği’nin ötesinde bir Avrupa ve çok kutuplu bir dünya için Avrupa. Bu dengede Türkiye kilit bir rol üstleniyor.”
Guérot, açış konuşmasının tamamlanmasıyla birlikte forumun her yıl eylül ayının üçüncü haftasında İstanbul’da düzenli olarak toplanacağını duyurdu.
“The End of the Liberal Order” (Liberal Düzenin Sonu)
Tunç Akkoç’un teşekkür konuşmasının ardından forumun “Dönüşen Dünya: Çok Kutupluluk ve Liberal Düzenin Sonu” başlıklı ilk genel kurul oturumuna geçildi. Moderatörlüğü üstlenen Guérot, paneli ABD’li akademisyen Prof. Pilkington’ın yeni yayımlanan “The End of the Liberal Order” (Liberal Düzenin Sonu) kitabından bir alıntıyla açtı.
Guérot, katılımcıların tartışmasına şu tespiti sundu:
“Bugün bir ideoloji olarak liberalizm, Amerikan çizgisi doğrultusunda yorumlanmaktadır. Yani temel olarak, zaman içinde ABD’de inşa edilen ve özellikle bu ülkenin İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde öne çıkmasıyla gelişen liberalizmin belirli bir varyantı üzerinden tanımlanmaktadır.”
Zhang: Beş yüz yıllık Batı hakimiyeti sona erdi
Fudan Üniversitesi Çin Enstitüsü Direktörü ve Çin’in tarihi lideri Deng Şiaoping’in eski tercümanı Prof. Zhang Weiwei, çok kutuplu yapının iktisadi verilerle kesinleştiğini ifade etti.
Satın alma gücü paritesine dayalı gayrisafi yurt içi hasıla hesaplamalarında BRICS ülkelerinin toplam iktisadi büyüklüğünün G7 ülkelerini geride bıraktığına dikkat çeken Zhang, bu göstergenin beş yüz yıllık Batı hakimiyetinin bittiğini kanıtladığını vurguladı.
Zhang, “Bizim düşünce dünyamızda bir aktör ya dosttur ya da potansiyel dosttur. Batı’nın dünyayı felakete sürükleyen ‘ya dostsun ya düşman’ ayrımı bizde yer almaz. Çin diplomasisi askeri zorlamadan kaçınır; tahakküm yerine uyumu, dayatma yerine eşitliği esas alır” dedi.
East-West Forum kurumsallaşma için beş temel karar aldı
Forumun kapanışının ardından 27 Eylül sabahı düzenlenen çalışma kahvaltısında katılımcılar, girişimi daimi bir uluslararası ağa dönüştürme konusunda mutabakata vardı. Toplantıda beş maddelik eylem planı kamuoyuna duyuruldu:
İlk olarak, East-West Forum çok kutuplu paradigma değişimini izleyen ve belgeleyen daimi bir fikir meclisi kimliğiyle her yıl eylül ayının üçüncü haftasında İstanbul’da düzenli toplanacak. İkinci olarak, konferans tebliğleri ve stratejik raporları her yıl kitaplaştırılarak Almanya merkezli Westend Yayınevi öncülüğünde uluslararası dağıtımla yayımlanacak. Üçüncü olarak, güvenlik mimarisi, yapay zekâ yönetişimi, iktisadi egemenlik ve diplomasi başlıklarında üçer aylık dönemlerle toplanacak ihtisas çalışma grupları kurulacak. Dördüncü olarak, tek kutuplu yaklaşımlara ve askeri tırmanmaya karşı çıkan bağımsız aydınları, uzmanları ve araştırmacıları kapsayan “EWF Ağı” hayata geçirilecek. Beşinci olarak, çok kutuplu dünyanın üretim çevrelerini, ekonomik aktörlerini ve bağımsız ticaret girişimlerini bir araya getiren “EWF İş Konseyi” ihdas edilecek.
